3.7. Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe

Logo TOPR

Kalendarium TOPR

1909
29 października - powołanie TOPR Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego. Siedzibą organizacji stał się Dworzec Tatrzański, a jej symbolem niebieski krzyż na białym tle. Prezesem TOPR został Kazimierz Dłuski (szwagier Marii Skłodowskiej-Curie), naczelnikiem Mariusz Zaruski - właściwy twórca i organizator TOPR - jego zastępcą Klemens Bachleda. Początkowo Służba Ratunkowa liczyła tylko 11 ratowników.

foto: Ratownik tatrzański - 1910. Wł. TOPR
Ratownik tatrzański - 1910. Wł. TOPR
1910
6 sierpnia - śmierć Klemensa Bachledy w czasie trudnej akcji na północnej ścianie Małego Jaworowego Szczytu.

1926
Józef Oppenheim zostaje kierownikiem TOPR. Sprawował tę funkcję ponad 20 lat - najdłużej w historii Pogotowia. W tym czasie wziął udział w ponad 70 wyprawach ratunkowych letnich i zimowych.

foto: Odwiedziny M. Zaruskiego (już generała). Dworzec Tatrzański, 1936 r. Wł. TOPR
Odwiedziny M. Zaruskiego (już generała). Dworzec Tatrzański, 1936 r. Wł. TOPR

1940
Wznowienie działalności TOPR, po przerwie spowodowanej wybuchem wojny, pod nazwą Tatra- Bergwacht. Pod taką nazwą TOPR funkcjonował do końca wojny.

1945
Zofia Radwańska-Paryska - pierwsza kobieta wstępuje w szeregi ratowników TOPR.

1952
Włączenie TOPR-u w strukturę Górskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego pod nazwą Grupa Tatrzańska GOPR.

1958
Nowatorska - w historii polskiego ratownictwa - akcja z użyciem zestawu alpejskiego. Składały się na niego liny stalowe, winda z blokiem hamulcowym i szelki. Dzięki szelkom poszkodowany wisząc bezpiecznie na plecach ratownika mógł być opuszczony w dół lub wciągnięty na górę.

foto: odznaka
1963
Akcja ratunkowa z wykorzystaniem śmigłowca SM-1 - przełomowe wydarzenie w historii polskiego ratownictwa tatrzańskiego.

1966
Pojawienie się przenośnych radiotelefonów.

1974
Pierwszy czworonożny ratownik w polskich Tatrach. Owczarek niemiecki Cygan przeszedł specjalistyczne szkolenie i otrzymał licencję psa lawinowego.

1976
Decyzja o sezonowym stacjonowaniu śmigłowca w Zakopanem - latem od 1 lipca do 30 września, zimą od 27 grudnia do 30 kwietnia.

1984
Zmiana lokalizacji siedziby Grupy Tatrzańskiej GOPR. Przeniesienie ratowników z Dworca Tatrzańskiego przy Krupówkach do nowego budynku przy ul. 15 grudnia (dziś Piłsudskiego).

1991
Usamodzielnienie się Grupy Tatrzańskiej GOPR pod pierwotną nazwą: Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe.

1992
Przekazanie TOPR-owi nowoczesnego śmigłowca PZL W-3 „Sokół" przez prezydenta Lecha Wałęsę.

1994
Wypadek śmigłowca „Sokół". W czasie akcji ratunkowej maszyna runęła z wysokości około 300 m. Zginęło dwóch pilotów: Bogusław Arendarczyk i Janusz Rybicki oraz dwóch ratowników - Janusz Kubica i Stanisław Mateja.

1999
Przyjęcie TOPR-u do Międzynarodowego Komitetu Ratownictwa Górskiego IKAR (Internationale Kommission fur Alpines Rettungswesn). Stowarzyszenie zrzesza ponad 30 organizacji z całego świata zajmujących się ratownictwem górskim.

2003
Najtragiczniejszy wypadek w polskich Tatrach. W lawinie zginęło 8 licealistów z Tychów.

2008
10 grudnia - podpisanie trójstronnej umowy o współpracy między polskim TOPR-em, słowacką HZS i włoską Soccorso Alpino delia Guardia di Finanza.

2010
Powołanie Fundacji Ratownictwa Tatrzańskiego TOPR. Celem fundacji jest współfinansowanie bazy technicznej TOPR i szkoleń ratowników.

foto: koszulka okolicznościowa
Koszulka okolicznościowa z okazji 100 rocznicy powstania TOPR. Widnieje na niej kopia wpisu Mariusza Zaruskiego - w Księdze Wypraw - z akcji ratunkowej przeprowadzonej 27 lipca 1914 r.


Literatura
1. Grocholski M. (2009). Rok po roku, Tatry: TPN (4): 60-70.
2. Historia TOPR [dostęp 03.10.2016]
3. Radwańska-Paryska Z., Paryski W.,H. (1995). Wielka Encyklopedia Tatrzańska, Poronin

Naczelnicy TOPR

1909 – 1926Mariusz Zaruski
1926 – 1939Józef Oppenheim (kierownik Straży Ratunkowej)
1949 – 1944kierownik Tatra Bergwacht Zbigniew Korosadowicz
11.03 – 28.04.1945kierownik Zbigniew Korosadowicz
28.04-26.05.1945kierownik Józef Oppenheim
26.05 1945 – 20.01. 1946kierownik Witold Henryk Paryski
20.01. 1946 – 13.09.1946kierownik Ignacy Bujak
13.09.1946 – 01.07.1947kierownik Zbigniew Korosadowicz
1.07.1950 – 1954kierownik Tadeusz Pawłowski
1954 – 1960kierownik Zygmunt Wójcik
1960 – 1964kierownik Eugeniusz Strzeboński
1964 – 1966kierownik Zygmunt Wójcik od 1965 naczelnik
1967 – 1969naczelnik Michał Gajewski
1969 – 1972naczelnik Ryszard Drągowski
1972 – 1974naczelnik Michał Jagiełło
1974 – 1976naczelnik Tadeusz Ewy
1976 – 1977naczelnik Stanisław Janik
1977 – 1978naczelnik Ryszard Szafirski
1978 – 1981naczelnik Jerzy Klimiński
1981 – 1982naczelnik Jan Komornicki
1982 – 1987naczelnik Stanisław Łukaszczyk Zbójnik
1987naczelnik Jan Komornicki
1987 – 1992naczelnik Piotr Malinowski
1991 – 1993naczelnik Piotr Malinowski
1993 – 1998naczelnik Robert Janik
1998 – do chwili obecnej naczelnik Jan Krzysztof


Jan Krzysztof - naczelnik TOPR. Fot. W. Borowiec

Jan Krzysztof - naczelnik TOPR. Fot. W. Borowiec

Oprac.: Adam Marasek i Władysław Borowiec

Jak zostać ratownikiem

Wyciąg z Zarządzenia Naczelnika TOPR nr 5/2012 z dnia 25 maja 2012 roku, określające szczegółowe wymagania, oraz zasady przeprowadzania egzaminów i sposób powoływania komisji egzaminacyjnej w celu przyjęcia w poczet członków kandydatów TOPR.
§5

Określa się następujące zasady i zakres wymagań na egzaminie wstępnym:
1. Test sprawnościowo – kondycyjny jest zaliczony, jeżeli adept pokona trasę z Kuźnic, przez Myślenickie Turnie na wierzchołek Kasprowego Wierchu w czasie krótszym niż 1 godzina + wiek. W specjalnych sytuacjach (warunki pogodowe) może zostać wyznaczona inna trasa testu,
2. Znajomość topografii Tatr Polskich i terenów przygranicznych jest zaliczona jeżeli adept wykaże się bardzo dobrą znajomością topografii na poziomie turystycznym zarówno praktyczną (fizyczne przejście wszystkich udostępnionych, znakowanych szlaków turystycznych w wymaganym obszarze), jak i teoretyczną (nazewnictwo, rozpoznawanie obiektów w terenie i na zdjęciach). Egzamin może zostać przeprowadzony w formie testu pisemnego,
3. Umiejętność jazdy na nartach jest zaliczona, jeżeli adept wykaże się praktyczną, bardzo dobrą umiejętnością jazdy na nartach w każdych warunkach terenowych. Egzamin odbywa się w terenie górskim i na wyznaczonych trasach narciarskich (zorganizowanych terenach narciarskich),
4. Umiejętność asekuracji i autoratownictwa podczas wspinaczki skalnej jest zaliczona jeżeli adept wykaże się umiejętnością wspinaczki z prowadzeniem z dolną asekuracją w butach „twardych” o trudnościach III stopnia i w butkach „wspinaczkowych” o trudnościach V stopnia. Wymagana jest też praktyczna umiejętność partnerskiej pomocy podczas wspinaczki skalnej (procedura opuszczenia i podciągnięcia partnera z użyciem standardowego sprzętu wspinaczkowego),
5. Znajomość historii i Statutu TOPR jest zaliczona jeżeli adept odpowie poprawnie na co najmniej 25 spośród 30 pytań przygotowanych w formie testu pisemnego.

foto: Akcja. Wł. TOPR
Akcja. Wł. TOPR

Przysięga ratownika TOPR-u

„Ja niżej podpisany w obecności Naczelnika Straży Ratunkowej oraz świadka dobrowolnie przyrzekam pod słowem honoru, że póki zdrów jestem, na każde wezwanie Naczelnika lub jego Zastępcy - bez względu na porę roku, dnia i stan pogody - stawię się w oznaczonym miejscu i godzinie odpowiednio na wyprawę zaopatrzony i udam się w góry według marszruty i wskazań Naczelnika lub jego Zastępcy w celu poszukiwań zaginionego i niesienia mu pomocy. Postanowienia statutu Pogotowia i regulaminu dla członków czynnych będę wykonywał ściśle jak również rozkazy Naczelnika, jego Zastępcy i Kierowników Oddziałów. Obowiązki swe pełnił będę sumiennie i gorliwie, pamiętając, że od mego postępowania zależnym być może życie ludzkie. W zupełnej świadomości przyjętych na się trudnych obowiązków i na znak dobrej swej woli powyższe przyrzecznie przez podanie ręki Naczelnikowi potwierdzam”.

Foto: Księga wypraw ratunkowych fot. A. Marasek
Księga wypraw ratunkowych fot. A. Marasek

TOPR dzisiaj w liczbach

Członkowie:
  • 275 członków, w tym:
    • 160 posiada aktualne uprawnienia ratownika górskiego
    • 34 ratowników zawodowych
    • 22 ratowników – kandydatów
Sprzęt:
  • 1 śmigłowiec ratowniczy „Sokół”
  • 6 landroverów
  • 2 busy osobowe
  • 3 skody z napędem na dwie osie
Finansowanie:
  • 60% z budżetu państwa
  • 15% z wpływów z biletów wstępu do Tatrzańskiego Parku Narodowego
  • sponsorzy
  • Fundacja Ratownictwa Tatrzańskiego TOPR

Literatura
1. Jak działa TOPR [dostęp 04.10.2016]
2. Lista członków [dostęp 04.10.2016]
3. Jak działa TOPR (2015). Taternik (3): 8-9.

Foto: Księga wyjść. Fot. W. Borowiec
Księga wyjść. Fot. W. Borowiec

Liczba wypadków

W latach 1909 - 2008 po polskiej stronie Tatr zdarzyło się łącznie 759 wypadków śmiertelnych, w tym 441 turystycznych, 150 taternickich, 91 lawinowych, 40 samobójstw, 14 od porażenia piorunem, 8 w jaskiniach. Pozostałych 16 wypadków nie udało się zakwalifikować do żadnej z podanych wyżej kategorii. Pierwsze miejsce w tym tragicznym rankingu zajmują okolice Morskiego Oka - 198 wypadków śmiertelnych, na drugiej pozycji jest Orla Perć ze wszystkimi szlakami dojściowymi - 152 wypadki, na trzecim masyw Giewontu - 65 tragicznych zdarzeń.

Mapa - Liczba wypadków
Liczba wypadków

Literatura
Guzik M., Marasek A., Marasek A. (2009). Mapa wypadków śmiertelnych, Tatry: TPN (4): wkładka.

Statystyka wypadków w Polskich Tatrach – I półrocze i cały 2014 rok, I półrocze 2015 r.

Obszarem działania TOPR są Tatry i Pasmo Spisko-Gubałowskie (PSG). Oprócz tego na prośbę GOPR (Grupy Podhalańskiej, Beskidzkiej, Krynickiej) śmigłowiec TOPR uczestniczy w akcjach ratunkowych na ich terenie, gdy stan poszkodowanych wymaga pilnego transportu do szpitala. Ponadto w okresie 2014-2015 ratownicy TOPR udzielili pomocy ponad 1500 kontuzjowanym narciarzom i snowboardzistom na stacjach narciarskich.

Statystyka wypadków w Polskich Tatrach
Statystyka wypadków w Polskich Tatrach

Literatura
Marasek A., Marasek A. (2015). Statystyka wypadków w Polskich Tatrach - 1 półrocze i cały 2014 rok, I półrocze 2015 rok, Taternik (3): 33.

foto: Kurtka ratownika TOPR. Wł. A. Paulo
Kurtka ratownika TOPR. Wł. A. Paulo