P U B L I K A C J E



"O ziemiorództwie Karpatów i innych gór i równin Polski"

[mapa] Dzieło O ziemiorództwie Karpatów i innych gór i równin Polski powstało w latach 1805-1810, a drukiem ukazało się w 1815 r. Składa się z 12 rozdziałów, do których autor dołączył atlas. Atlas zawiera m.in. profil geologiczny Polski, widok Tatr, rysunki kości zwierząt kopalnych i skamieniałości roślinnych, tablice statystyczno-górnicze. Do pracy dołączył też geologiczną mapę Polski, na której przedstawił pomiary wysokości poszczególnych punktów nad poziomem morza (około 200). Był to pomysł prekursorski, do tej pory nie stosowany jeszcze w kartografii, wyprzedzający ówczesne rozwiązania.

[góral] Inspiracją do powstania tego dzieła stały się wyprawy w Tatry, podczas których Staszic zwiedził Tatry Zachodnie, Wysokie i Bielskie. Badał Dolinę Kościeliską, czynne kopalnie rudy żelaznej na Ornaku i w Dolinie Miętusiej, obserwował Czerwone Wierchy, Morskie Oko, Dolinę Pięciu Stawów Polskich, Krywań i Łomnicę. Góry te wówczas były zupełnie nie zbadane i dzikie, drogi i przejścia znane były tylko nielicznym kłusownikom.

Rozprawa O ziemiorództwie Karpatów... uznawana jest za pierwszy polski przewodnik krajoznawczy Tatr. Oprócz badań dotyczących budowy geologicznej gór i ich bogactw mineralnych Stanisław Staszic opisał też życie i obyczaje napotkanej podczas wędrówek ludności (do pracy dołączył rysunek stroju góralskiego).

Stanisław Staszic kolekcjonował okazy minerałów, skał i skamielin, które ofiarował Towarzystwu Przyjaciół Nauk, dając podwaliny muzeum przyrodniczemu. Obserwował faunę i florę, zbierał różne rośliny i podjął próbę ich klasyfikacji. Badał też historię lecznictwa uzdrowiskowego.

Geologia zawdzięcza również Staszicowi stworzenie szeregu wyrazów używanych w j. polskim do tej pory np.: złoże, błyszcz, druzgot, szarogłaz.

Zasługi w badaniach naukowych nad budową geologiczną ziem polskich zostały docenione i Stanisław Staszic otrzymał miano "ojca geologii polskiej".


OPRACOWANIE

WYSTAWA          
Biblioteka Główna AGH  
10 X - 30 XI 2005