baner

Stanisław Malik


- pracownik Wydziału Inżynierii Metali i Informatyki Przemysłowej AGH.

Jego poza zawodową pasją są szopki. Zainteresowania te odziedziczył po Ojcu i realizuje z pasją i oddaniem. Pierwsze szopeczki – miniaturki - wykonywał jako 14-latek. W 1974 r. w zupełnej tajemnicy przed Ojcem zbudował swą pierwszą prawdziwą szopkę, z którą cztery lata później, jako 22-latek, wziął udział w Konkursie, zdobywając III nagrodę. Jednakże w konkursach uczestniczył od 18 roku życia. Od tamtej pory zbudował ich ponad 200, z których około 40 trafiło na konkurs. Zdobył około 40 nagród i wyróżnień - sześciokrotnie I miejsce, po dziewięć razy II i III miejsce i ośmiokrotnie wyróżnienie. Jego szopki utrzymane są w „linii” rodzinnej, trójwieżowej. Wierny jest również pewnej linii architektonicznej szopki, która zapoczątkowana została przez jego dziadka Walentego, są to dwie wieże z Kościoła Mariackiego, trzecia przypomina kopułę Kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu oraz postacie charakterystyczne dla miasta. Figurki muszą być drewniane i polichromowane. Kolorystyką szopka nawiązują do krakowskiego stroju ludowego, z dominującymi: czerwienią, szafirem, zielenią i złotem. W centralnym miejscu szopek „gwiazda baalamowa”, swoiste „signum” szopek pochodzących z rodziny Malików. Sam powiedział: Najważniejsza jest tradycja, wszystko to, co przekazali dziadkowie i rodzice. Gdyby nie tradycja, nic by nie było; nas by nie było, nie byłoby szopek. Ważne jest też miejsce, gdzie się żyje i czas. Dopóki będę mieszkał na Zwierzyńcu, będę robił szopki. Jeślibym musiał się stąd z jakichś powodów wyprowadzić – nie zrobię już żadnej.

foto: gablota
 

Przygotowania rozpoczyna najczęściej już w wakacje, robiąc projekt i zbierając potrzebne materiały. Następnie robi szkielet, zdobywa materiały, rzeźbi figurki, maluje całość, dekoruje, montuje oświetlenie i silniczki. Materiały, z których buduje się szopki są od lat takie same: drewno, tektura, błyszczący, wielokolorowy staniol - nazywamy złotkiem lub sreberkiem. Staniol jest podstawowym materiałem szopkarzy, dzięki niemu wszystko pięknie się błyszczy. Każdy detal szopki wykonuje ręcznie, nie korzysta z żadnych pomocy mechanicznych. Jedyną mechaniką, jaka znajduje się w szopce są silniczki elektryczne i mechanizmy, które poruszają figurkami. Szopki nawiązują również do historycznych rocznic, które akurat przypadają w Krakowie. W szopce pojawiają się też sławni Polacy, można znaleźć elementy patriotyczne i herb Krakowa. Rodzinną tradycję kontynuują również Jego dzieci – Agnieszka i Andrzej - i odnoszą sukcesy. W 2017 r. na specjalne zamówienie Konsula Honorowego Republiki Chorwacji przygotował szopkę dla prezydent Republiki Chorwacji Kolindy Grabar-Kitarović.

foto: szopka dla prezydent Republiki  Chorwacji Kolindy Grabar-Kitarović
foto: szopka dla prezydent Republiki  Chorwacji Kolindy Grabar-Kitarović
 

foto: wyróżnienie
 
 

W 2009 r. wyróżniony „Kopcem” nagrodą Dzielnicy VII Zwierzyniec w Krakowie za szczególne propagowanie Dzielnicy. W 2018 r. został uhonorowany przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego odznaką honorową „Zasłużony dla Kultury Polskiej”. Stanisław Malik, bardzo utytułowany i ceniony twórca szopek, jest postacią niezwykle popularną i rozpoznawalną. Stał się bohaterem wielu artykułów i opracowań, filmów dokumentalnych i autorytetem dla znawców tematu. Jednakże On sam odnosi się do tego z wrodzonym poczuciem humoru i dystansem.

foto: wręczenie nagrody Zasłużony dla Kultury Polskiej
foto: wręczenie nagrody Zasłużony dla Kultury Polskiej
 

Szopki krakowskie - to jeden z najbardziej rozpoznawalnych i oryginalnych symboli Krakowa. Tradycja szopki krakowskiej wywodzi się z XIII wiecznych jasełek, które organizowano w okresie świąt Bożego Narodzenia w kościołach. Szopki w postaci, jaką znamy pojawiły się w połowie XIX wieku, budowane przez bezrobotnych w zimie murarzy krakowskich, dla podreperowania domowego budżetu. Krakowska szopka musi być budowlą wieżową i zawierać charakterystyczne dla Krakowa obiekty architektury, najczęściej są to kościoły. Tradycyjnymi bohaterami krakowskich szopek są: lajkonik, smok wawelski, hejnalista, krakowiacy oraz oczywiście Święta Rodzina. W 1937 r. zaczęto organizować miejskie konkursy na najpiękniejszą szopkę. Od 1946 r. organizacją konkursu zajmuje się Muzeum Historyczne Miasta Krakowa. Tradycyjnie w każdy pierwszy czwartek grudnia rozpoczyna się Konkurs Szopek Krakowskich. Na stopniach pomnika Adama Mickiewicza ustawiane są wszystkie prace i w południe barwnym korowodem prowadzonym przez kapele ludowe, przenoszone są do Muzeum. Uroczyste ogłoszenie wyników konkursu odbywa się w następną niedzielę. Od tego dnia wszystkie prace prezentowane są na pokonkursowej wystawie, którą można zawsze oglądać do końca karnawału. 29 listopada 2018 r. szopki krakowskie zostały wpisane na Reprezentatywną Listę Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości UNESCO. Decyzja zapadła na posiedzeniu komitetu, które odbyło się na Mauritiusie. Jest to pierwszy wpis, o który wystąpiło Państwo Polskie i ogromne wyróżnienie dla krakowskiego szopkarstwa.

Wśród uczestników i laureatów konkursu od samego początku pojawia się nazwisko Malik. Obecnie to najbardziej znana szopkarska rodzina Malików ze Zwierzyńca. W sezonie zimowym 1909/1910 tradycję robienia szopek zapoczątkował protoplasta rodu Walenty Malik, zwierzyniecki murarz, później motorniczy krakowskich tramwajów. Tworzył duże szopki z własnoręcznie wykonanymi figurkami, założył też zespół kolędniczy, który dawał przedstawienia. Następnie tradycje szopkarskie kontynuował jego syn Włodzimierz, również tramwajarz. Po ojcu przejął prowadzenie przedstawień jasełkowego zespołu. Był też organistą. W wolnych chwilach budował szopki. Po Włodzimierzu Maliku, tradycje szopkarskie kontynuują synowie, Jan i Stanisław. Jan jest skrzypkiem i również cenionym rzeźbiarzem, jednak szopkarstwem zajmował się dość krótko. Jego żona Anna i córki, a ostatnio i wnuki - piąte pokolenie – corocznie przygotowują szopki.

foto: medal pamiątkowy
 

Nagrody i wyróżnienia (aktualna lokalizacja szopek)

1978 - III nagroda (Centrum Zdrowia Dziecka)
1979 - I nagroda (prywatne zbiory w Chicago)
1980 - I nagroda, (Katedra Metaloznawstwa i Metalurgii Proszków Wydział Inżynierii Metali i Informatyki Przemysłowej AGH)
1981 - II nagroda (prywatne zbiory w Monachium)
1982 - I nagroda (Wydział Kultury i Dziedzictwa Narodowego Urzędu Miasta Krakowa)
1983 - I nagroda (siedziba Burmistrza Norymbergii – Ratusz)
1983 - II nagroda na „Ogólnopolskim Konkursie Plastyka Obrzędowa w Polsce” w Toruniu (Muzeum Etnograficzne Toruń)
1984 - wyróżnienie (sprezentowana przez Rektora AGH Rektorowi Clausthal Technische Universität Clausthal w Niemczech)
1985 - wyróżnienie (siedziba Głównego Architekta w Kolonii)
1987 - wyróżnienie (prywatne zbiory w Krakowie)
1992 - wyróżnienie (prywatne zbiory w Mediolanie)
1994 - wyróżnienie (prywatne zbiory w Krakowie)
1993 - III nagroda (prywatne zbiory w Brukseli)
1993 - wyróżniony Medalem Pamiątkowym 50 Konkursu Szopek Krakowskich 1937-1992 za całokształt osiągnieć twórczych
1995 - nagroda specjalna ZPC „Wawel” (ZPC „Wawel”)
1996 - III nagroda (prywatne zbiory w Krakowie)
1997 - III nagroda (Muzeum Historyczne Miasta Krakowa)
1998 - III nagroda (Muzeum Historyczne Miasta Krakowa)
1999 – nagroda specjalna im. Zofii i Romana Rainfussów za całokształt pracy twórczej (Muzeum Historyczne Miasta Krakowa)
2000 - II nagroda (Muzeum - Nadwiślański Park Etnograficzny w Wygiełzowie i Zamek Lipowiec)
2002 - III nagroda (Muzeum Cywilizacji Europejskiej i Śródziemnomorskiej (MuCEM) w Marsylii)
2003 - II nagroda (Muzeum AGH)
2004 - II nagroda (siedziba Głównego Szefa Policji w Rzymie)
2005 - wyróżnienie (klasztor Sióstr Klarysek w Sewilli)
2006 - wyróżnienie (Muzeum Historyczne Miasta Krakowa)
2008 - II nagroda (Muzeum Etnograficzne w Krakowie)
2009 - nagroda specjalna im. Dyrektora Muzeum Historycznego Miasta Krakowa Jerzego Dobrzyckiego (Stowarzyszenie Polsko-Szkockie w Edymburgu)
2010 - II nagroda (Firma Novmar w Krakowie)
2011 - I nagroda (Muzeum Historyczne Miasta Krakowa)
2012 - II nagroda (Wydawnictwo Vandre w Krakowie)
2013 - II nagroda (prywatne zbiory przewodniczącego Rady Dzielnicy VII Kraków)
2014 - III nagroda (prywatne zbiory w Krakowie)
2015 - I nagroda (Muzeum Historyczne Miasta Krakowa)
2016 - III nagroda (Firma Novmar w Krakowie)
2017 - wyróżnienie (prywatne zbiory w Krakowie)
2018 - III nagroda


foto: Nagrodzona szopka Agnieszki Malik

Nagrodzona szopka Agnieszki Malik

 
foto: Nagrodzona szopka Andrzeja Malika

Nagrodzona szopka Andrzeja Malika

 
foto: Szopka - I nagroda w 1980 r.

I nagroda w 1980 r., ze zbiorów Katedry Metaloznawstwa i Metalurgii Proszków Wydziału Inżynierii Metali i Informatyki Przemysłowej AGH

 
dyplom
 
dyplom
dyplom
 
foto: Szopka - II nagroda w 2003 r.

II nagroda w 2003 r., ze zbiorów Muzeum AGH

 
dyplom
 
dyplom
dyplom
 
foto: pudełko zapałek z szopką na etykiecie
 
foto: przypinka z Szopką
 
foto: Wręczenie nagród
 
dyplom
dyplom
 
foto: S. Malik z szopką
foto: W drodze na konkurs
 
okładka - Zwierzynieckie rody: Malikowie
 
okładka - Od Podziemi do Gwiazd
 
skan 2 stron z książki
okładka - Portrety twórców szopek krakowskich
 
skan 2 stron z książki
 

 
foto: gablota