Medale

Krzyż Zasługi Wojskowej

(Militärverdienstkreuz)

Ustanowiony przez cesarza Franciszka Józefa I medal (od 1914 r. – order) przeznaczony wyłącznie dla oficerów za zasługi wojenne i wojskowe. W roku 1860 dodano tzw. dekorację wojenną w formie wieńca laurowego. W tej formie nadawany mógł być wyłącznie za zasługi na polu bitwy. Był jedynym odznaczeniem państw zaborczych uznawanym przez II Rzeczpospolitą.

[Fotografia - Krzyż Zasługi Wojskowej]

Signum Laudis

(Wojskowy Medal Zasługi, dosł Znak Chwały)

Ustanowiony przez cesarza Franciszka Józefa I w 1890 r. medal za wybitną służbę wojskową na rzecz monarchii tak w czasie pokoju, jak i wojny. Przysługiwał jedynie oficerom.

[Fotografia - Signum Laudis]
[Fotografia - Signum Laudis - rewers]

Medal za Odwagę

(Tapferkeitsmedaille od 1917 r. - Fortitudini)

Ustanowiony w 1789 r. przez cesarza Józefa II dla wyróżniających się w walce żołnierzy i podoficerów, złoty lub srebrny. Od 1809 nosił nazwę Medal za Odwagę (Tapferkeitsmedaille). Od 1917 r. mógł być nadawany także oficerom (w klasie złotej i srebrnej).

Prawo nadawania medali żołnierzom i podoficerom mieli ich dowódcy. Cesarz Karol I zmienił napis na medalu: w miejsce niemieckiego Der Tapferkeit (odwaga) wprowadził łacińskie Fortitudini. Miało to być sygnałem rezygnacji z dominacji języka niemieckiego. Znaczyło to samo, ale jeśli niemieckie Tapferkeit rozumieli wszyscy żołnierze, to łacińskiej wersji – nikt.

Podczas I wojny światowej nadano ok. 3 700 medali złotych, 143 000 srebrnych I klasy, 384 000 srebrnych II klasy i 950 000 brązowych.

[Fotografia - Medal za Odwagę]
[Fotografia - Medal za Odwagę - rewers]

Krzyż Pamiątkowy 1912-1913

(Erinnerungskreuz 1912-1913)

Znany bardziej pod nazwą Krzyża Mobilizacyjnego

Było to ostatnie austro-węgierskie wyróżnienie czasu pokoju. Krzyż został ustanowiony w roku 1913 , jako jednostopniowy , dla wyróżnienia żołnierzy pełniących służbę w czasie wojen bałkańskich 1912-1913. Krzyż przysługiwał każdemu, kto spędził w służbie wojskowej co najmniej cztery tygodnie.

[Fotografia - Krzyż Pamiątkowy 1912-1913 ]

Medal za Rany

(Verwundetenmedaille)

Paradoksalnie tego rodzaju odznaczenie, dziś należące do najwyżej cenionych we wszystkich armiach, Austro-Węgry i Niemcy wprowadziły stosunkowo późno.
W Austro-Węgrzech zostało wprowadzone przez cesarza Karola I 12 sierpnia 1917 r., w praktyce dotarło do żołnierzy w końcu 1917 r. Ilość czerwonych kresek na wstążce oznaczała ilość ran, poniesionych przez żołnierza (w przypadku prezentowanego medalu wstążka oznacza, że żołnierz był ranny trzykrotnie).

[Fotografia - Medal za Rany]
[Fotografia - Medal za Rany - rewers]

odznaka za rany nieomal równocześnie wprowadzona w armii niemieckiej.

[Fotografia - odznaka za rany nieomal równocześnie wprowadzona w armii niemieckiej]

Krzyż Wojskowy Karola

(Karl-Truppenkreuz)

Ustanowiony 13 grudnia 1916 przez cesarza Karola I. Był przyznawany każdemu żołnierzowi, który służył w wojsku co najmniej dwanaście miesięcy i wziął udział przynajmniej w jednej bitwie. Był nieomal kopią prezentowanego poniżej słynnego Kanonenkreuz (zwanego także Armeekreuz), medalu ustanowionego w roku 1813 przez cesarza Franciszka I po bitwie pod Lipskiem i rozdawanym wszystkim żołnierzom, którzy uczestniczyli w wojnie z Napoleonem (100 tys. egzemplarzy zostało odlanych ze zdobytych francuskich armat, do dziś zachowało się ok. 10 tys.)

Na awersie - korony Austrii i Węgier, pod nimi litera "C" (inicjał monarchy), napis "VITAM ET SANGVINEM" (życiem i krwią) i zapisany rzymskimi cyframi rok MDCCCCXVI. Na rewersie napis "GRATI", "PRINCEPS ET PATRIA" i poniżej "CAROLVS IMP.ET REX" (wdzięczny książę i ojczyzna, Karol, cesarz i król). Ogółem nadano ich 651 tys.

[Fotografia - Krzyż Wojskowy Karola ]
[Fotografia - Krzyż Wojskowy Karola - rewers]

Żelazny Krzyż Zasługi

(Eiserne Verdienstkreuz)

Był ostatnim odznaczeniem ustanowionym przez cesarza Franciszka Józefa I (kwiecień 1916). Przeznaczony był głównie dla urzędników cywilnych pracujących dla wojska, głównie w administracji, poczcie, kolei, a także dla niższych szarżą żołnierzy Prezentowany egzemplarz „z koroną” stanowił wyższą klasę, sądząc z kolorystyki wstążki, przyznany był żołnierzowi.

[Fotografia - Żelazny Krzyż Zasługi ]
[Fotografia - Żelazny Krzyż Zasługi - rewers ]

Złoty Krzyż Zasługi

(Goldenes Verdienstkreuz)

Wbrew dacie na medalu (1849) został ustanowiony przez Franciszka Józefa I w roku 1850. Wynikało to z faktu ustanowienia w roku 1849 Orderu Franciszka Józefa, przeznaczonego przede wszystkim dla arystokracji. Aby zadowolić także niższe warstwy społeczne, ustanowiono Złoty Krzyż Zasługi, wzorowany na orderze najniższej klasy. Przeznaczony był dla osób cywilnych szczególnie zasłużonych dla państwa. W roku 1914 stał się także medalem wojskowym. Od cywilnego różnił się białoczerwoną wstążką wojenną (tzw. Kriegsband). W roku 1916 dodano na wstążce dwa złote skrzyżowane miecze. W tej postaci był nadawany wyłącznie za zasługi na polu walki. W przeciwieństwie do Krzyża Zasługi Wojennej był dostępny także dla podoficerów, a w szczególnych przypadkach – także szeregowcom.

[Fotografia - Złoty Krzyż Zasługi]
[Fotografia - Złoty Krzyż Zasługi - rewers]

Signum memoriae

(Jubiläumserinnerungsmedaille) – Znak Pamięci

Medal ustanowiony w roku 1898 dla uczczenia 50. lecia wstąpienia na tron cesarza Franciszka Józefa. Prawo do takiego medalu miały wszystkie osoby, które podczas panowania Franciszka Józefa (czyli od 2 grudnia 1848 r.) służyły w wojsku, żandarmerii lub w policji. Pod koniec wojny, gdy brakowało już brązu do produkcji medali Za Odwagę zdarzało się, że wyciągano z magazynów „Signum memoriae”, które wręczano zamiast „Tapferkeitów.

[Fotografia - Signum memoriae]
[Fotografia - Signum memoriae - rewers]

Krzyż jubileuszowy 1848 – 1908

(Jubiläumskreuz)

Ustanowione w sierpniu 1908 r. miało dwie wersje: cywilną i wojskową. Prezentowany krzyż był medalem wojskowym ((Militär-Jubiläumskreuz). Wizualnie różnica polegała tylko na innym kolorze wstążki. Przeznaczony był dla osób wojskowych, które w okresie od 1898 do 1908 spędziły co najmniej trzy lata w służbie wojskowej. W styczniu 1915 r., decyzją cesarza przyznano prawo do tego medalu wszystkim oficerom biorącym udział w wojnie (także rezerwistom), którzy byli oficerami już w 1908 r. i nie otrzymali dotąd tego medalu.

[Fotografia - Krzyż jubileuszowy 1848 – 1908]
[Fotografia - Krzyż jubileuszowy 1848 – 1908 - rewers]

Medal Wojskowy „2 Dezember 1878”

(Kriegsmedaille)

Pierwotnie miał status medalu pamiątkowego i był wręczany żołnierzom dla upamiętnienia jubileuszu 25-lecia wstąpienia cesarza na tron . Medal przysługiwał wszystkim wojskowym, którzy pełnili służbę od 2 grudnia 1848 r. do dnia ustanowienia medalu.

Po pięciu latach medal znów powrócił, tym razem przeznaczono go dla żołnierzy, którzy w 1878 r. zajmowali przyznaną Austro-Węgrom Bośnię i Hercegowinę. Po raz trzeci medal wojskowy z 1873 r. wręczano austro-węgierskim żołnierzom, uczestnikom korpusu interwencyjnego , wysłanego w latach 1900-1901 do stłumienia „powstania bokserów” w Chinach.

[Fotografia - Medal Wojskowy „2 Dezember 1878” ]
[Fotografia - Medal Wojskowy „2 Dezember 1878” - rewers]

Medal Zasługi dla Żołnierzy Tyrolskich

Po wojnie szereg krajów (landów) austriackich odznaczało medalami honorowymi swoich weteranów. Prezentowany tu medal otrzymywali weterani z Tyrolu. Na rewersie napis:” Das Land Tirol den Verteidigern des Vaterlanses 1914 - 1918” (Land Tyrol obrońcom Ojczyzny 1914 – 1918).

[Fotografia - Medal Zasługi dla Żołnierzy Tyrolskich ]
[Fotografia - Medal Zasługi dla Żołnierzy Tyrolskich - rewers]

Krzyż Żelazny

(Eisener Kreuz)

Ustanowiony w roku 1813 przez króla Prus Fryderyka Wilhelma III podczas wojen napoleońskich. Pruskie, a następnie niemieckie odznaczenie za odwagę na polu walki. Z założenia miał być medalem egalitarnym, dostępnym dla zwykłych żołnierzy.

Awers był zmieniany w zależności od kampanii wojennej. Stałym elementem była korona królewska i monogram imienia władcy (w 1939 r. zastąpione swastyką). Daty ulegały zmianie, tak więc Żelazny Krzyż za wojnę z Francją nosił datę 1870, za I wojnę – 1914, za drugą – 1939.

Zasadniczo miał dwie klasy i – noszący różne nazwy w różnych okresach – krzyż kawalerski (wielki, z gwiazdą itp.). Chętnie nadawano go żołnierzom wojsk sojuszniczych (m.in. polskim legionistom) z tym, że w Austro-Węgrzech noszono go na tradycyjnej austriackiej trójkątnej wstążce (jak w przypadku prezentowanego egzemplarza, przy zachowaniu tradycyjnej czarno-białej kolorystyki.

W czasie I wojny przyznano ogółem ponad 5 mln krzyży 2. klasy i 288 tys. klasy 1.

[Fotografia - Krzyż Żelazny]

Odznaki

Odznaki czapkowe

(Kappenabzeichen)

Zwane potocznie „kappenami”. Były to prywatne odznaki, kupowane przez żołnierzy lub przez dowódców dla swoich żołnierzy. Miały upamiętniać udział w bitwach, kampaniach, przynależność do poszczególnych armii lub innych struktur wojskowych. Indywidualizowały doświadczenie wojenne i zapełniały w ten sposób lukę w austro-węgierskiej strukturze odznaczeń, która takich oficjalnych medali nie posiadała.

Odznaka I Armii – Weihnachte im Felde 1914

Upamiętnia pierwsze święta Bożego Narodzenia spędzone w okopach (dosł. „w polu”) w 1914.

[Fotografia - Odznaka I Armii – Weihnachte im Felde 1914]

Odznaka 2 Armii Winterfeldzug in den Karpathen

Upamiętnia kampanię zimową 2 Armii pod dowództwem gen. Kawalerii Eduarda von Bőhm-Ermolli w Karpatach (1914-1915). Prowadzona w trudnych warunkach terenowych i klimatycznych przyniosła ogromne straty w ludziach, jednak powstrzymała ofensywę rosyjską.

[Fotografia - Odznaka II Armii – Weihnachte im Felde 1914]

Gorlice 2.05.1915

Upamiętnia rozpoczętą w tym dniu ofensywę austro-węgiersko – niemiecką, która podprowadziła do przełamania frontu rosyjskiego i wyrzucenia wojsk rosyjskich z Galicji.

[Fotografia - Gorlice 2.05.1915]

Odznaki „Mit vereinter Kraft”

Dwie odznaki dotyczące tego samego zdarzenia. Na przełomie 1914 i 1915 r. nie radzące sobie w walce z Rosjanami dowództwo austro-węgierskie poprosiło o wsparcie niemieckie. W rezultacie utworzono 11 Armię niemiecką, do której włączono także VI Korpus austro-węgierski. Dowództwo objął niemiecki generał August von Mackensen. Stąd grupa operacyjna określana była jako „Grupa Mackensena” (Heerensgruppe Mackensen).

[Fotografia - Odznaka „Mit vereinter Kraft” ]
[Fotografia - Odznaka „Mit vereinter Kraft”]

Isonzo Armee 1915

Odznaka przynależności do oddziałów austro-węgierskich walczących na froncie włoskim, głównie w rejonie rzeki Isonzo (obecnie Socza, na terenie Słowenii). W czasie 12 (wg niektórych historyków – 13 – zależy od sposobu liczenia) bitew między wojskami włoskimi i austro-węgierskimi, poległo 900 tys. żołnierzy obu stron, w większości włoskich.

[Fotografia - Odznaka Isonzo Armee 1915]

Karl I 1917

Odznaka masowo produkowana po objęciu tronu przez cesarza Karola I.

[Fotografia - Odznaka Karl I]

Militärgeneralgouvernement in Polen

Rzadki przypadek odznaki potwierdzającej przynależność do struktury administracyjnej - Generalnego Wojskowego Gubernatorstwa w Polsce z siedzibą w Lublinie. Po zajęciu terenu Królestwa Polskiego jego obszar był administrowany przez generalne gubernatorstwo niemieckie w Warszawie i austro-węgierskie z siedzibą w Lublinie. To ostatnie administrowało terenem mniej więcej 1/3 Królestwa, zdecydowana większość administrowana była przez Niemców.

[Fotografia - Odznaka Militärgeneralgouvernement  in Polen]